lunes, 23 de mayo de 2011
martes, 10 de mayo de 2011
martes, 12 de abril de 2011
Almike - Azterlan
ALMIKEN ATERATAKO BIDEOA
ALMIKEKO AKTUAZIO ESTRATEGIA
Almikeren inguruan lanean hasi ginenean, azterlana eta eskala ezberdinetan banatzea ezinbestekoa zela ikusi genuen. Lehenik eta behin, bertako errealitate fisiko zein soziala ezagutu eta lantzea erabaki genuen, hemendik gure proiektua bideratzeko ondorio garrantzitsuak atera ahal izateko asmoarekin. Honez gain, Almike ezagutzera emateko, bai Urdaibaien eta baita mu nduan ere, eskala handiagoko azterlana egitea erabaki genuen. Azterlan honetan, Almikek Urdaibaien daukan posizioa, garrantzia,... landu genuen, honela, Lehenago proposatutako Urdaibairen plan ekonomiko alternatiboan integratu ahal izateko.
Honela, azterketa hauek hasi aurretik, ezagutzen genituen ereduak begiratu eta lantzea interesgarria zela ikusirik, baserri auzo ezberdinetan urteetan zehar eman diren egoera eta eboluzioak aztertu genituen. Honek, ineterbentzio minimo batek auzoan izan dezaken eragina argi erakutsi zigun, eta gure proiektura begira pista ugari eman zizkigun.
Eredu ezberdinen lanketa:
-GARAI kapitalismoaren menpeko herria...
Eredu honetan argi ikusten da, dirugosez beteriko agintarien gestioak auzo bati egin diezaioken kalte fisiko zein soziologikoa. Bertako erlazio sarearen ahultzea, inguru fisikoaren perturbazioa... egin behar ez denaren eredu garbia.
-GAZTELU bizirauten duen baserri auzoa PRODUKZIOAK DAUKA INDARRA!
Agintariek bertan behera utzitako gunea, urteetan zehar bizirauten jakin duena, baserri isolatuen arteko sare sozio-ekonomikoaren eredu. Elkarlana, auzolana, produkzio txikiak eta biziraupena. Gaur egungo sistemari bere erara aurre egiten jakin dion auzoa...
MEAKAUR generazioen arteko zubi...
Urteetan zehar bertan behera utzita egon den auzo honetan, gelditzen diren baserritar apurrei bizia eman dien interbentzio puntualen eredu paregabea. Baserri hutsak gazteei alokatu, umeentzako aterpetxe-udaleku bat sortu. Generazioen arteko zubia, auzoaren motorea, indarra...
LAKABE autogestioa-autosufizientzia
Duela hamarkada batzuk, Nafarroan bertan behera utzita zegoen herrixka bat okupatu zuten. Herrizka hori urteetan zehar %100-ean autogestionatu da, produkzio ezberdinen bidez. Pertsona bakoitzak ahal duen heinean, arlo ezberdinetan lan eginez, eko-aldea izeneko mugimenduaren barruan, sistematik at bizitzea posible dela erakutsi du herrixka honek, kooperatiba alternatibo bat bailitzan aurrera egiten jakin baitu. Erorita edo erortzear zeuden eraikinak eraberritu eta berreraikitzea izan zen lehenengo pausoa, zein ote da guk eman beharreko lehenengo pausoa?
EREDU EZBERDINETATIK ALMIKERA BUELTAN...
Almikeren azterketa fisikoarekin hasteko azpimarragarria da Bermeorekiko duen gertutasuna. Gertutasun honek nahi eta nahi ez influentzia izugarria izango du eta izan du Almikeren garapenean. Bermeorekiko lotura zuzena duen auzoa izaki, honi eman beharreko tratamendua gainontzeko auzoenarekiko ezberdina izango da. Bermeorekin elkarbizitza bilatu beharko da, honek jan ez dezan.
Auzoaren hurbileko eskalako azterlanak informazio oso baliagarria eman digu. Planoan argi ikusten dira auzoak dituen baliabide positibo zein negatiboak, zer erabili eta zer konpondu beharko dugun. Honela, plazak hartzen duen garrantziak, auzoaren egituraketa ia emanda egotea dakar, honela, erreferentzia ezeberdinak bilatzeko beharrik gabe. gainera, eraikin guztien posizioak argi erakusten digu plazarekiko hartzen duten jarrera.
Bestalde, gunearen orografia malkartsuak, malda handiek, gune lauen gabeziak,... produkzioari eta eraikuntza sistemei begira informazio oso baliagarria ematen digu, proiektua bideratzeko lagunduz.
Gaur egun almiken dauden eraikinetatik bost baino ez dira baserriak, eta gainera hauetako bi berriztuta eta guztiz eraldatuta daude. Gelditzen diren baserri hauek ez dute nekazal bizimodurik mantentzen, nahiz eta beraien baratzatxoak eta produkzio txikiak badituzten.Honela, argi ikusten da baserri auzo honek, baserri-auzo itxira baino ezer gutxi gehiago mantentzen duela, garai bateko aktibitate eta bizimoldea galtzen ari delarik.
Bermeo eta Almikeren arteko lotura beti existitu izan den arren, Bermeoko dirudunen kolonizazioak eta produkzio faltak, Almikeren auzo izaera galtzea ekarri du, ia %100-ean Bermeori lotutako auzoa bihurtuz. Honela, auzo autonomo izatetik Bermeoren lo-auzo izatera pasa da Almike.
Taberna da auzoak hartzen dituen biztanleen arteko lotune bakarra. Nahiz eta auzoan 9 pertsona bizi, beraien arteko harremana ia inexistentea da, batzuk betidanik bizi izan baitira bertan eta beste batzuk Bermeoko kolonoak baitira. Honela, tabernak gaur egun eta etorkizunean rol garrantzitsua beteko du auzoan, bertakoen arteko zubi lana eginez zein Almike mundura zabalduz.
Produkzio faltak, dirudunen kolonizazioak, Bermeorekiko menpekotasunak,... Auzoaren identitate galera ekarri du. Identitate falta horrek, auzoa eraikin ezberdinez osatutako "collage" bat izatera eraman du.
Irtenbideen bila...
Irtenbidea produkzioaren atzetik etorriko dela ikusten dugu. Baserriek elementu isolatuak bezala beharrean, kooperatiba bezala lan egingo balute, produkzio ezberdinak denen artean batuz, bertako jendearen elkarlana eta auzolana sustatuz, auzoaren etorkizuna aldatzea lortuko litzateke. Honela, aztertutako eredu desberdinetan oinarrituz eta hauetatik interesatzen zaizkigun gauzak Almiken aplikatuz, produkzio ezberdinetan oinarrritutako kooperatiba sortzea da helburua, autogestio eta autosufizientzia oinarritzat hartuz. Gainera, auzoaren etorkizunaren gakoa gazteriaren hurbilketan iksuten dugunez, kooperatiba honek Bermeon eta inguruetan dauden gazte ezberdinei gaur eguneko sistematik haratago joango den aukera eskeiniko die, etxebizitza, lana eta bizimolde ezberdin bat eskeiniz. Gazte hauek izango dira kooperatiba martxan jarriko dutenak, bertako baserritar zaharren hezkuntza eta laguntza jasoz. Gainera, hezkuntzak duen garrantzia kontuan hartuz, umeen eta familientzako hezkuntza eta hurbilketa plan baten barruan, udaleku-aterpetxe baten sorrera proposatzen dugu, gaur egun existitzen den aterpetxearen berreraikitze eta berrantolaketa baten bidez.
Gainera, Almikeren hurbileko planteamenduaz gain, eskala handiagoko plan baten barruan sartzea erabaki dugu. Plan hau Urdaibai guztirako kurtsoan zehar planteatutako estrategia izango litzateke, zeinek produkzio puntu txikiak barnean hartu eta kudeaketa orokor bat sortuko lukeen. Honela, Almikeko produktuen esagutarazte eta zabalpen bat emateaz gain, auzoaren indartze ekonomiko eta soziala lortuko genuke.
Orain, programaren finkapena egin ostean, bakarko lanari ekingo diogu, arkitekturaren sorrerari alegia. Bitartean hona hemen laburpen panela:
martes, 8 de marzo de 2011
martes, 22 de febrero de 2011
lunes, 7 de febrero de 2011
lunes, 13 de diciembre de 2010
lunes, 29 de noviembre de 2010
domingo, 28 de noviembre de 2010
Las gotas de lluvia, ¿una nueva fuente de energía?
El trabajo realizado por investigadores de la Comisión de Energía Atómica de Francia (CEA) en Grenoble, descubrió que las gotas de lluvia al caer sobre un panel de plástico podría ser una nueva fuente de energía. Han creado un panel que convierte el impacto de la caída de las gotas de lluvia en electricidad.
Utilizan para ello un plástico llamado fluoruro de polivinilideno, que vibra cuando es golpeado por las gotas de lluvia.
Todo tipo de lluvia produce electricidad sobre el polivinilideno, pero no de la misma forma. El equipo estudió distintos tipos de lluvia y encontró que la llovizna producía gotitas de un milímetro de ancho con una energía de impacto de aproximadamente 2 µJ, mientras que un chaparrón implicaba que las gotas eran de aproximadamente 5 mm de diámetro y producían una energía de impacto 500 veces mayor.
Esto es muy interesante porque este plástico convierte esa vibración en energía y así podría alimentar de electricidad a sensores remotos que aprovechen una buena lluvia para tener electricidad para unos cuantos días después del aguacero. En regiones como las Islas Británicas sería muy útil.
http://erenovable.com/2008/01/30/las-gotas-de-lluvia-una-nueva-fuente-de-energia/
Utilizan para ello un plástico llamado fluoruro de polivinilideno, que vibra cuando es golpeado por las gotas de lluvia.
Todo tipo de lluvia produce electricidad sobre el polivinilideno, pero no de la misma forma. El equipo estudió distintos tipos de lluvia y encontró que la llovizna producía gotitas de un milímetro de ancho con una energía de impacto de aproximadamente 2 µJ, mientras que un chaparrón implicaba que las gotas eran de aproximadamente 5 mm de diámetro y producían una energía de impacto 500 veces mayor.
Esto es muy interesante porque este plástico convierte esa vibración en energía y así podría alimentar de electricidad a sensores remotos que aprovechen una buena lluvia para tener electricidad para unos cuantos días después del aguacero. En regiones como las Islas Británicas sería muy útil.
http://erenovable.com/2008/01/30/las-gotas-de-lluvia-una-nueva-fuente-de-energia/
MURUETAKO MINERALAK
BUSTURIALDEKO MINERALAK
Busturialdearen bilakaera geologikoa konplexua izan da oso. Jurasikotik egunerarte gertatutako prozesu geologiko desberdinen ( sumendiak, arro sedimentarioak, plaken mugimenduen...) eraginez harri- eta mineral-mota desberdin ugari eta bereziak sortu dira. Batzuk mineral ezagun eta bereizgarriak dira, kaltzita eta kuartzoa esate baterako. Besteak ikusgarriak bezain ezezagunak, datolitak kasu. Artikulu honetan Busturialdeko mineralen gaian jakingura suspertu nahi denez ahalik eta informaziorik zehatzena eta laburbilduena emango da, azalpen geologiko konplexuak alde batera utzita. Mineralak ezagunak egiten joateko ezinbestekoak diren oharrekin hasi eta Busturialdean aurki daitezkeenen zenbait adibide emanez amaituko dugu, dena taula eta bestelako material grafiko adierazgarri eta lagungarriz hornituta.
Ezer baino lehenago minerala zer den jakitea komeni da. Definizio zehatza eta, era berean, ulerterrazaren bat ematekotan hurrengokoa eman daiteke: Minerala substantzia naturala, konposizio kimiko jakinduna, zeinean bere osagai kimikoak kristalizazio-sistema baten arabera ordenaturik dituen. Definizio honetatik sustantzia artifizialak baztertu behar dira. Mineralen adibide moduan hauetxek ditugu: kuartzoa, kaltzita, gatza, izotza, grafitoa...
NOLA BEREIZTU MINERALAK ?
Mineralen bereizketan pentsatzen hasiez gero derrigorrezkoa gertatuko zaigu erakusten dituzten propietateak ezagutzea, horien arabera bereizi eta sailkatu egiten baitira. Hona hemen begibistaz bereizteko erabili behar diren propietate adierazgarri edo bereizgarriak.
Kolorea.
Mineralean begibistaz ikus daitezkeen koloreak. Mineral baten kolorea aldakorra izan daiteke, konposizio kimiko eta propietate fisikoen arabera. Adibidez, kuartzoa zuria, horia, gorria, morea edota gardena izan daiteke. Horrez gain, mineral askok ez du kolore jakinik eta gardena agertzen dira, kuartzoa kasu.
Marra-kolorea.
Minerala, bera, baino gogorragoa den beste material batekin marratzean sortzen den mineral-hautsaren koloreari deritzo. Ez du zerikusirik mineralak marratu orduko zeukan kolorearekin. Esate baterako, pirita hori kolorekoa da, baina marratzerakoan hauts berde-beltza ematen du.
Gogortasuna
Mineralak bera marratzeko mementuan erakusten duen erresitentziari deritzo. Gogortasun eskala desberdinak erabiltzen dira, baina Mohs-ena sinpleena eta erabilgarriena da mineralak bereizten hasteko.
Mineralen formak (Morfologia).
Mineralaren kanpoko formari habitoa esaten zaio. Mineralen kanpoko forma era geometrikoan edo masiboan ager daitezke. Era masiboan agertzen badira, kanpoko forma geometrikorik jakin gabe agertzen dira. Adibidez, goethita. Ondo kristalizaturik agertzen badira, forma geometrikoak emanez ager daitezke. Forma guztietako kristalak exisitzen dira. Gainera, kristalak multzoka edo eta era isolatuan ager daitezke (ikus kristalen formen taula ).
Kristalak ( mineral guztiak definizioaz ) era berean hainbeste izenekin deskriba daitezke beraien sistema kristalinoa kontuan hartuz: kristal erronbikoak, ortorronbikoak, tetragonalak, etabar.
Kaltzita esaterako 2.000 forma desberdin baino gehiagotan aurkitu da gaur arte. Normalean, ordea, mineral-mota bakoitza 2-3 forma desberdinetan agertzen da gehienetan. Mineral desberdin bik kanpoko forma berdina eman dezakete eta, batzuetan, zaila izaten da biak kanpoko itxuran oinarrituta bereiztea. Esate baterako, zelestina eta zerusita.
Xaflakortasuna.
Mineral batek xafletan apurtzeko duen joera da. 3 xaflaketa graduak bereizten dira. Ez da nahastu behar harria eta minerala. Harria hainbat mineral desberdinez osaturik egon daiteke, harri poliminerala (granitoa harria dena, kuartzoz, mikaz eta feldespatoz dago osatuta), edota bakar batez, monominerala, kararria esaterako kaltzitaz ia soilik osotuta dagoelako.
NON AURKITU DAITEZKE MINERALAK BUSTURIALDEAN ?
Mineralak nonahi ditugu gure inguruan. Harri eta lurzoru guztietan, baina Busturialdean mineralik ikusgarrienak eta, batez ere bereizgarrienak, honako harri eta ingurunetan aurki ditzakegu.
Ingurune bolkanikoetan: Basaltozko harri bolkanikoetan.
Hauek ez dira zailak bereizteko. Itxura borobilduak ematen dituzte, boloak bezala. Ugariak dira Busturialdean, bailara osoa zeharkatzen duten harriak baitira. Ikusgarrienak, Errigoitin eta Arratzun ditugu. Hauek bide ertzetik ikus daitezke. Ur azpiko bolkanetako labak hoztutakoan sortutako harri hauek “laba kuxintsuak” edota “Pillow labak” moduan ere ezagunak dira erakusten duten kuxin-itxura horregatik.
Kanpoko partea masa konpaktoa da, zeinean apenas kristalik ikusten den. Zenbat eta erdigunerago joan hainbat eta kristal handiagoak ikusten dira, eta noizbehinka geodak ere ager daitezke erdiko gunean. Geoda hauetan mineral-multzo ikusgarriak topa ditzakegu: kuartzoak, kaltzitak, datolitak, epidotak, etabar. Batzutan oso ondo kristalizatutakoak eta zentrimetrikoak izan daitezke. Basaltoekin batera hematites ere agertzen da kristal txiki, xafla edota patinetan. Piroxenoak ager daitezke baina epidotaturik gehinetan. Gune hau inguratuz kaltzitako txinportak izaten dira, pirita ere asoziaturik ager daitekeelarik.
Masa honetan plagioklasak eta piroxenoak dira nagusi, rutilo eta ilmenita elkarturik, baina kristalen tamaina hain txikia denez bereizgarriak izateko mikroskopioa behar da kasurik gehienetan.
Ingurune tektonikoetan: Faila eta diaklasetan.
Faila eta diaklasak harrien arteko haustura-azalerak dira. Hauetatik fluidoak pasatzerakoan mineralizazioak utz ditzakete, drusak, patinak etabar emanez. Batzutan, harrian bertan eta arrazoi desberdinagatik birkristalizazio-prozesuak direla medio mineralizaziozko zainak sor daitezke.
Drusak kuartzozkoak edota kaltzitakoak dira gehienetan, kristal milimetriko eta zentimetrikoak emanez, baina oso ondo garatutakoak, lupa erabiliz oso ondo ikusten direnak. Berde koloreko epidota ere aurki dezakegu faila-azalera batzuetan.
Burdin oxidozko patinak ere ugariak dira mota hauetako inguruneetan. Kolore marroixka hartzen dute eta ez dute begibistako kristalik ematen.
Aipatutako konposaketa kimikoa duten mineralen artean limonita eta goethitak besteak beste ditugu, baina oso zailak dira bereizteko krista mikroskopikoetan.
Harri sedimentarioetan
Busturialdean harririk ugarienak sedimentarioak (konglomeratuak, harearriak, margak, kararriak... ) dira. Hauetan koartzoa, kaltzita eta buztin-mineralak dira nagusi eta harri horien masa osotzen dituzten bikorrak txikiak dira. Begibistaz ezin dira gehienetan bereiztu eta nomalean ez dute jatorrizko kanpoko forma kristalinorik kontserbatzen. Elantxobe eta Bermeoko itsaslabarretan buztin beltzekin batera ikatz-zatiak eta pirita franboidalak ere aurki daitezke. Piritazko kuboak zenbait Arteagako kararrietan ere aurkitu ohi dira.
Igeltsuak paduretako sedimentuekin estalita ageri dira. Laida inguruko kararrizko paretatan hauen aztarnak aurki daitezke. Masa gorri plastiko moduan ageri dira.
Itsaslabarretako konglomeratuetan aski ikusten dira granitozko bikorrak, hau da, harri zati bat bestearen barruan. Bikor hauetan kuartzoa, feldespatoa, biotita eta Fe-Ti oxidoetako mineralak ageri dira.
MINERALEKIN ARITZEKO ZER JAKIN BEHAR DA ?
Edozein naturzalek bere burua kokatzen lagunduko dion mapa topografikoa eskutartean izatea ezinbestekotzat jo beharko luke. Bestalde, eta mineralekin sartuta, esan behar mineralak aztertzeko lagungarria direla oso gutxienez 5 handipenezko lupa bat eta mailu eta zizel txikiren bat eramatea laginak begiratzeko eta eskuratzeko. Horretaz gain, komenigarria da azido klorhidrikozko potetxo bat eramatea (kontuz, azala erre dezake), eta noski, gure mineralak bereizteko gidaz gain, argazkiak dituzten eskuzko liburuskak. Eskuratutakoa etxera eramatea okurritzen bazaigu gogora dezagun oso ondo etortzen dela laginentzako kutxa bertan izatea, barnean kotoia badu askoz ere hobe. Eta nola ez, pazientzia handia ere !!!.
ZER-NOLAKO PORTAERA IZAN BEHAR DUT MINERALEKIN ARITZEKO ?
Naturara hurbiltzen garen bakoitzean kontuan izan behar da zenbait arau sinple bete behar direla. Ez ahaztu beraz ondoko arauak:
Leku batzuetara iristeko dauden murrizketak errespetatu behar dira beti.
Ez sartu inoiz bertan behera utzitako mehategietan, ezta bakarrik leize edo kobazuloetara.
Kostaldeko aldeetan itsasaldien gorabeherak ezagunak izan behar dituzu.
Ez hartu inoiz ere estalaktitarik, babestuta egoteaz aparte 1 cm sortzeko 1000 urte inguru behar direlako. Mineralak hartu nahi badituzu ahal den eta lagin gutxien hartu, horiek denonak direnez, hobe daude beren jatorrizko lekuan, zaborrontzian baino.
Ez fidatu harkaitz, labar-malda eta arrisku-lekuetaz; interesguneak ikustea da kontua, ez istripuak sorteraztea.
Orain badakigu landare eta animaliez gain, Busturialdean badirela natura aberasten dituzten beste zenbait osagai, mineralak, harriak eta bestelako egitura geologikoak besteak beste. Beharbada, ez dira Brasileko geodak edota Uraletako malakitak bezalako ale deigarriak izango, baina, halere, bere neurrian, oso interesgarriak diren aurkitu dira, Errigoitiko datolitak kasu. Horiek aztertuez gero geure eskualdeak izan duen bilakaera ebolutiboa, hau da, gure aurrehistoriaren aurrehistoria, nolakoa izan den jakin ahal izango dugu.
Busturialdearen bilakaera geologikoa konplexua izan da oso. Jurasikotik egunerarte gertatutako prozesu geologiko desberdinen ( sumendiak, arro sedimentarioak, plaken mugimenduen...) eraginez harri- eta mineral-mota desberdin ugari eta bereziak sortu dira. Batzuk mineral ezagun eta bereizgarriak dira, kaltzita eta kuartzoa esate baterako. Besteak ikusgarriak bezain ezezagunak, datolitak kasu. Artikulu honetan Busturialdeko mineralen gaian jakingura suspertu nahi denez ahalik eta informaziorik zehatzena eta laburbilduena emango da, azalpen geologiko konplexuak alde batera utzita. Mineralak ezagunak egiten joateko ezinbestekoak diren oharrekin hasi eta Busturialdean aurki daitezkeenen zenbait adibide emanez amaituko dugu, dena taula eta bestelako material grafiko adierazgarri eta lagungarriz hornituta.
Ezer baino lehenago minerala zer den jakitea komeni da. Definizio zehatza eta, era berean, ulerterrazaren bat ematekotan hurrengokoa eman daiteke: Minerala substantzia naturala, konposizio kimiko jakinduna, zeinean bere osagai kimikoak kristalizazio-sistema baten arabera ordenaturik dituen. Definizio honetatik sustantzia artifizialak baztertu behar dira. Mineralen adibide moduan hauetxek ditugu: kuartzoa, kaltzita, gatza, izotza, grafitoa...
NOLA BEREIZTU MINERALAK ?
Mineralen bereizketan pentsatzen hasiez gero derrigorrezkoa gertatuko zaigu erakusten dituzten propietateak ezagutzea, horien arabera bereizi eta sailkatu egiten baitira. Hona hemen begibistaz bereizteko erabili behar diren propietate adierazgarri edo bereizgarriak.
Kolorea.
Mineralean begibistaz ikus daitezkeen koloreak. Mineral baten kolorea aldakorra izan daiteke, konposizio kimiko eta propietate fisikoen arabera. Adibidez, kuartzoa zuria, horia, gorria, morea edota gardena izan daiteke. Horrez gain, mineral askok ez du kolore jakinik eta gardena agertzen dira, kuartzoa kasu.
Marra-kolorea.
Minerala, bera, baino gogorragoa den beste material batekin marratzean sortzen den mineral-hautsaren koloreari deritzo. Ez du zerikusirik mineralak marratu orduko zeukan kolorearekin. Esate baterako, pirita hori kolorekoa da, baina marratzerakoan hauts berde-beltza ematen du.
Gogortasuna
Mineralak bera marratzeko mementuan erakusten duen erresitentziari deritzo. Gogortasun eskala desberdinak erabiltzen dira, baina Mohs-ena sinpleena eta erabilgarriena da mineralak bereizten hasteko.
Mineralen formak (Morfologia).
Mineralaren kanpoko formari habitoa esaten zaio. Mineralen kanpoko forma era geometrikoan edo masiboan ager daitezke. Era masiboan agertzen badira, kanpoko forma geometrikorik jakin gabe agertzen dira. Adibidez, goethita. Ondo kristalizaturik agertzen badira, forma geometrikoak emanez ager daitezke. Forma guztietako kristalak exisitzen dira. Gainera, kristalak multzoka edo eta era isolatuan ager daitezke (ikus kristalen formen taula ).
Kristalak ( mineral guztiak definizioaz ) era berean hainbeste izenekin deskriba daitezke beraien sistema kristalinoa kontuan hartuz: kristal erronbikoak, ortorronbikoak, tetragonalak, etabar.
Kaltzita esaterako 2.000 forma desberdin baino gehiagotan aurkitu da gaur arte. Normalean, ordea, mineral-mota bakoitza 2-3 forma desberdinetan agertzen da gehienetan. Mineral desberdin bik kanpoko forma berdina eman dezakete eta, batzuetan, zaila izaten da biak kanpoko itxuran oinarrituta bereiztea. Esate baterako, zelestina eta zerusita.
Xaflakortasuna.
Mineral batek xafletan apurtzeko duen joera da. 3 xaflaketa graduak bereizten dira. Ez da nahastu behar harria eta minerala. Harria hainbat mineral desberdinez osaturik egon daiteke, harri poliminerala (granitoa harria dena, kuartzoz, mikaz eta feldespatoz dago osatuta), edota bakar batez, monominerala, kararria esaterako kaltzitaz ia soilik osotuta dagoelako.
NON AURKITU DAITEZKE MINERALAK BUSTURIALDEAN ?
Mineralak nonahi ditugu gure inguruan. Harri eta lurzoru guztietan, baina Busturialdean mineralik ikusgarrienak eta, batez ere bereizgarrienak, honako harri eta ingurunetan aurki ditzakegu.
Ingurune bolkanikoetan: Basaltozko harri bolkanikoetan.
Hauek ez dira zailak bereizteko. Itxura borobilduak ematen dituzte, boloak bezala. Ugariak dira Busturialdean, bailara osoa zeharkatzen duten harriak baitira. Ikusgarrienak, Errigoitin eta Arratzun ditugu. Hauek bide ertzetik ikus daitezke. Ur azpiko bolkanetako labak hoztutakoan sortutako harri hauek “laba kuxintsuak” edota “Pillow labak” moduan ere ezagunak dira erakusten duten kuxin-itxura horregatik.
Kanpoko partea masa konpaktoa da, zeinean apenas kristalik ikusten den. Zenbat eta erdigunerago joan hainbat eta kristal handiagoak ikusten dira, eta noizbehinka geodak ere ager daitezke erdiko gunean. Geoda hauetan mineral-multzo ikusgarriak topa ditzakegu: kuartzoak, kaltzitak, datolitak, epidotak, etabar. Batzutan oso ondo kristalizatutakoak eta zentrimetrikoak izan daitezke. Basaltoekin batera hematites ere agertzen da kristal txiki, xafla edota patinetan. Piroxenoak ager daitezke baina epidotaturik gehinetan. Gune hau inguratuz kaltzitako txinportak izaten dira, pirita ere asoziaturik ager daitekeelarik.
Masa honetan plagioklasak eta piroxenoak dira nagusi, rutilo eta ilmenita elkarturik, baina kristalen tamaina hain txikia denez bereizgarriak izateko mikroskopioa behar da kasurik gehienetan.
Ingurune tektonikoetan: Faila eta diaklasetan.
Faila eta diaklasak harrien arteko haustura-azalerak dira. Hauetatik fluidoak pasatzerakoan mineralizazioak utz ditzakete, drusak, patinak etabar emanez. Batzutan, harrian bertan eta arrazoi desberdinagatik birkristalizazio-prozesuak direla medio mineralizaziozko zainak sor daitezke.
Drusak kuartzozkoak edota kaltzitakoak dira gehienetan, kristal milimetriko eta zentimetrikoak emanez, baina oso ondo garatutakoak, lupa erabiliz oso ondo ikusten direnak. Berde koloreko epidota ere aurki dezakegu faila-azalera batzuetan.
Burdin oxidozko patinak ere ugariak dira mota hauetako inguruneetan. Kolore marroixka hartzen dute eta ez dute begibistako kristalik ematen.
Aipatutako konposaketa kimikoa duten mineralen artean limonita eta goethitak besteak beste ditugu, baina oso zailak dira bereizteko krista mikroskopikoetan.
Harri sedimentarioetan
Busturialdean harririk ugarienak sedimentarioak (konglomeratuak, harearriak, margak, kararriak... ) dira. Hauetan koartzoa, kaltzita eta buztin-mineralak dira nagusi eta harri horien masa osotzen dituzten bikorrak txikiak dira. Begibistaz ezin dira gehienetan bereiztu eta nomalean ez dute jatorrizko kanpoko forma kristalinorik kontserbatzen. Elantxobe eta Bermeoko itsaslabarretan buztin beltzekin batera ikatz-zatiak eta pirita franboidalak ere aurki daitezke. Piritazko kuboak zenbait Arteagako kararrietan ere aurkitu ohi dira.
Igeltsuak paduretako sedimentuekin estalita ageri dira. Laida inguruko kararrizko paretatan hauen aztarnak aurki daitezke. Masa gorri plastiko moduan ageri dira.
Itsaslabarretako konglomeratuetan aski ikusten dira granitozko bikorrak, hau da, harri zati bat bestearen barruan. Bikor hauetan kuartzoa, feldespatoa, biotita eta Fe-Ti oxidoetako mineralak ageri dira.
MINERALEKIN ARITZEKO ZER JAKIN BEHAR DA ?
Edozein naturzalek bere burua kokatzen lagunduko dion mapa topografikoa eskutartean izatea ezinbestekotzat jo beharko luke. Bestalde, eta mineralekin sartuta, esan behar mineralak aztertzeko lagungarria direla oso gutxienez 5 handipenezko lupa bat eta mailu eta zizel txikiren bat eramatea laginak begiratzeko eta eskuratzeko. Horretaz gain, komenigarria da azido klorhidrikozko potetxo bat eramatea (kontuz, azala erre dezake), eta noski, gure mineralak bereizteko gidaz gain, argazkiak dituzten eskuzko liburuskak. Eskuratutakoa etxera eramatea okurritzen bazaigu gogora dezagun oso ondo etortzen dela laginentzako kutxa bertan izatea, barnean kotoia badu askoz ere hobe. Eta nola ez, pazientzia handia ere !!!.
ZER-NOLAKO PORTAERA IZAN BEHAR DUT MINERALEKIN ARITZEKO ?
Naturara hurbiltzen garen bakoitzean kontuan izan behar da zenbait arau sinple bete behar direla. Ez ahaztu beraz ondoko arauak:
Leku batzuetara iristeko dauden murrizketak errespetatu behar dira beti.
Ez sartu inoiz bertan behera utzitako mehategietan, ezta bakarrik leize edo kobazuloetara.
Kostaldeko aldeetan itsasaldien gorabeherak ezagunak izan behar dituzu.
Ez hartu inoiz ere estalaktitarik, babestuta egoteaz aparte 1 cm sortzeko 1000 urte inguru behar direlako. Mineralak hartu nahi badituzu ahal den eta lagin gutxien hartu, horiek denonak direnez, hobe daude beren jatorrizko lekuan, zaborrontzian baino.
Ez fidatu harkaitz, labar-malda eta arrisku-lekuetaz; interesguneak ikustea da kontua, ez istripuak sorteraztea.
Orain badakigu landare eta animaliez gain, Busturialdean badirela natura aberasten dituzten beste zenbait osagai, mineralak, harriak eta bestelako egitura geologikoak besteak beste. Beharbada, ez dira Brasileko geodak edota Uraletako malakitak bezalako ale deigarriak izango, baina, halere, bere neurrian, oso interesgarriak diren aurkitu dira, Errigoitiko datolitak kasu. Horiek aztertuez gero geure eskualdeak izan duen bilakaera ebolutiboa, hau da, gure aurrehistoriaren aurrehistoria, nolakoa izan den jakin ahal izango dugu.
martes, 9 de noviembre de 2010
lunes, 4 de octubre de 2010
LEHENENGO ARIKETA
Urdaibairi buruzko azterlan honetan, garraiobideen arloa jorratu dugu ikuspuntu eta alor ezberdinetan sakonduz. gai hau aukeratzearen arrazoia, Urdaibai-en zehar udan ematen diren auto-ilarek, aparkaleku faltak, trafiko istripuek,.. sorturiko arazoiei arrazoi bat ematea da, hemendik abiatuz arazoak konpondu eta egoera hobetzeko.
Honetarako, gunearen azterketa orografikoa egin dugu, honek garraiobideengan izan ditzaken eragin positibo zein negatiboak baloratu eta lantzeko. Honez gain, mareen nondik-norakoa ere aztertu dugu, itsaso bidezko garraioak eskeintzen dituen aukerak ulertzeko.
lehen pauso honetatik abiatuz, erepide eta itsaso bidezko garraioen azterlan xehetua egin dugu, geure esperientziaz baliatuz, ibilbidean murgilduz neurketa, eta sentsazio ezberdinak pilatuz.
Lanketa honen fruitua dira planoetan ikus daitezkeen denbora-erradioak, auto fluxu neurketak,herrien arteko auto bidezko distantzia neurketak,.
Lan guzti honen ostean hainbat ondorio garbi atera ahal izan ditugu:
- Orografiak garraiobideetan duen eragina oso nabaria da, lehen zein bigarren mailako bide guztiak malda aldaketa eta ur mailaren arabera egituratzen baitira.
- Argi ikus daiteke, Laida eta Lagara heltzen diren bideak ez direla gai udan jasaten duten jende jarioari erantzuteko, bertan auto ilara luzeak, aparkatzeko arazo handiak, eta etengabeko arazoak sortzen dituztelarik.
- Urdaibai ingurune naturaltzat hartzen den arren, udan erakusten duen irudiak ez du naturaltasun idiliko horrekin zerikusirik. Etengabeko auto zaparradak, hondartzen masifikazioak eta inguruko herrien betetzeak, guztiz kontrako irudia erakusten digu.
- Trenaren erabilera azterturik, jendeak ia ez duela erabiltzen ikusita, bere erabilera eta izaera aldatzea ez litzateke batere txarra izango, eguneroko erabilerarako trena izatetik, tren turistiko izatera pasaz.
- Ekialdeko eta mendebaldeko ur-hertzak itsasoz lotzeko proposamena interesgarria izan daitekeen arren, Laidako hondartzatik hegoalderako herrien arteko lotura egitea ezinezkoa izango litzateke, ureran maila ez baita behar bezain handia.
sábado, 2 de octubre de 2010
BEHIN ERE, IKASTURTEA HASTEN
Uda Donostian pasa ta gero, ikasturtea hasteko gogoak nituen. Aurten euskaraz egingo dut ikasgai hau lehen aldiz. Posibilitate honi buruz denbora luzez pentsatu eta gero, aukera sortu zitzaidan Juanjorekin hitzegin nuenean, berarekin erlazio atsegina lortu baitut azkeneko denboraldian.
Urdaibaien proposatu diguten programa interesgarria iruditu zait. Alde batetik, gertu dugun paisai ezagun baten analisia egiteko aukera izangu dugu. Bestetik, gure proiektuetan ingurumenarekiko erlazioak sortzeko aproposa dirudi. Ikus dezagun eztabaida horrek nora eramaten gaituen...
Suscribirse a:
Entradas (Atom)